Informatie voor Duurzame ontwikkeling

Welke invloed heeft de aanleg van een nieuwe haven (goed voor de werkgelegenheid en de economie) op de nabij gelegen stranden en koraalriffen (ook belangrijk voor de werkgelegenheid en de economie)? Hoeveel toeristen, hotels, auto’s, en motorboten zou je in een bepaald gebied maximaal mogen toelaten zonder dat het natuurlijk evenwicht en de duurzaamheid in gevaar komt?

Eén van mijn uitgangspunten is: alles heeft met alles te maken. Natuur, biodiversiteit, milieu, samenleving, economie, alles is met elkaar verbonden, en iedere verandering heeft daarom altijd zijn gevolgen: soms niet op de plek zelf maar verder weg, en soms ook pas na enige tijd. Maar gevolgen zijn er altijd!

Een ander belangrijk uitgangspunt is dat alles permanent verandert, niets is statisch. Het paradijselijke strand van vandaag (wit zand, palmbomen en zo) is niet altijd zo geweest, en zal ongetwijfeld ook niet altijd zo blijven. Te proberen om natuurlijke veranderingen tegen te gaan is lastig (de natuur is sterker) en duur (kost veel inspanning), en daarom niet slim. Vandaar dat sinds een aantal jaren vanuit Nederland (met onze wereldnaam op het gebied van water), het motto wordt gepropageerd: Bouwen met de Natuur. Daarbij zorg je dat je plannen zoveel mogelijk in lijn lopen met de natuurlijke veranderingen. Die natuurlijke veranderingen moet je dan uiteraard wel kennen, en daarom is informatie zo belangrijk: actueel, betrouwbaar en compleet (ABC regel).

Die informatie krijg je via waarnemingen en metingen, waarvoor een groot aantal methodes en technieken is ontwikkeld. Enerzijds worden waarnemingen “in het veld” gedaan, bijvoorbeeld tellingen van vogels en andere dieren, anderzijds worden vrijwel permanent waarnemingen gedaan met geavanceerde technologie vanuit de ruimte (aardobservatie met satellieten), bijvoorbeeld hoe zeestromingen verlopen en waar vervuiling optreedt. Deze uiteenlopende informatie moet op de één of andere manier worden samengebracht om ze te kunnen analyseren en presenteren. Daarvoor is een breed scala aan hardware en software (ICT, Geografische Informatie Systemen) ontwikkeld, zodat wetenschappers en beleidsmakers de informatie die ze nodig hebben op overzichtelijke wijze kunnen bestuderen, als basis voor onderzoek, besluitvorming, planning en ontwikkeling van beleid.

Op Cuba ben ik bijvoorbeeld betrokken geweest bij het ontwikkelen van een informatie systeem over een gedeelte van de kust, ten oosten van Varadero. De lokale overheid had informatie nodig om te kunnen beslissen over zaken als: hoeveel hotels mogen er worden gebouwd en waar? Waar komen wegen en parken? Hoe groot mogen de viskwekerijen zijn? Is het water nog wel gezond om in te zwemmen? Samen met een groep Cubaanse experts zijn we begonnen met vaststellen wat de gebruikers nodig hadden, en daarop is toen het uiteindelijke systeem gebaseerd.

Een belangrijk onderdeel was het goed organiseren van de uiteenlopende informatie, nodig om het systeem te voeden. Denk daarbij ook aan zaken als de onderlinge vergelijkbaarheid van metingen en waarnemingen, en voldoende informatie over de gevolgde meetmethode en de meetomstandigheden (metadata). Verder ging het om de gewenste koppeling tussen informatie over milieu en biodiversiteit (geo-informatie) en belangrijke documentaire informatie, zoals boeken en rapporten. Het grootste deel van de inspanning binnen dit project op Cuba was het voorwerk: het organiseren van de basis informatie voor het systeem, en daarnaast het ontwerpen van toegesneden data- en informatieproducten, en faciliteiten, voor de gebruikers.

In diverse landen heb ik opgemerkt dat het goed organiseren van de basis informatie onvoldoende aandacht krijgt, de neiging bestaat om teveel te concentreren op hardware en software, Maar die zijn alleen maar middel, het doel is juist de informatie op een goede manier op tafel te krijgen. Die informatie wordt ingewonnen door allerlei instellingen en organisaties, vaak zonder enige onderlinge coördinatie of standaardisatie. De gegevens worden vervolgens opgeslagen, meestal zonder dat afspraken zijn gemaakt over opslagtermijnen of het beheer van deze archieven op langere termijn. En vaak is niet eens goed bekend welke informatie een organisatie precies in huis heeft, en of deze wel voldoende actueel is. Ook is niet iedereen bereid om “zijn” informatie zomaar te delen met anderen. Kortom, een wankele basis om besluiten te nemen over duurzame ontwikkeling!

Via mijn werkzaamheden probeer ik bij te dragen aan verbetering van deze situatie. In vrijwel al mijn publicaties en presentaties gaat het over goed georganiseerde informatie als basis voor beheer en beleid in relatie tot duurzame ontwikkeling. De afgelopen jaren heb ik op diverse plaatsen korte cursussen gegeven over dit onderwerp, meestal gericht op deelnemers uit de overheid. Samen met SOD ben ik bezig om de mogelijkheden te verkennen van een SOD-achtige organisatie in Latijns Amerika; SOD heeft al haar cursusmateriaal hiervoor gratis ter beschikking gesteld. Ofschoon een deel van dit materiaal puur gericht is op de Nederlandse situatie (Archiefwet), is het overgrote deel gelukkig universeel toepasbaar; uiteraard moet het wel vertaald worden!

De laatste tijd heb ik uit diverse landen signalen gekregen dat het besef begint door te dringen dat er iets moet gebeuren om de overheidsinformatie goed te organiseren, als basis voor duurzame ontwikkeling. Met korte cursussen en goede adviezen zal ik proberen dit proces te ondersteunen. Belangrijk is daarbij dat in de diverse landen een kern ontstaat van mensen die dit proces verder kunnen begeleiden. In dat kader zal zeker ook het idee voor een SOD in die regio aan de orde komen. Uiteindelijk hopen we hiermee bij te dragen aan een duurzame ontwikkeling, die ook een verbetering inhoudt van de leefomstandigheden van de bevolking, in harmonie met natuur en biodiversiteit.